Drachten in Stijl

In Utrecht staat het Rietveld-Schröderhuis, Drachten heeft sinds kort het Van Doesburg-Rinsemahuis. Drachten? Jawel. Het uit de kluiten gewassen Friese dorp – ondanks het inwonertal hoort het niet tot de Elf Steden – neemt in de 100-jarige geschiedenis van De Stijl een opvallende plaats in. Met dank aan twee schoenmakers, de broers Rinsema.

 

De kleuren blauw, geel en rood spatten van kozijnen, deuren en deurposten. Plaatselijk staat het bekend als de Papegaaienbuurt: het blok van zestien woningen aan de rand van het centrum van Drachten springt in het oog. Een van de huizen is sinds kort ingericht als museumwoning, met de kleurenschema’s die Theo van Doesburg maakte als leidraad.

Uiteindelijk werd Piet Mondriaan het gezicht van De Stijl, maar het was Theo van Doesburg die de basis legde. In 1917 verscheen op zijn initiatief het tijdschrift De Stijl en een jaar later was hij een van de oprichters van de kunstbeweging. Twee jaar eerder had hij, als dienstplichtig sergeant in het gemobiliseerde leger, in Noord-Brabant schoenmaker Evert Rinsema uit Drachten ontmoet. Rinsema las en schreef poëzie en raakte bevriend met Van Doesburg, een vriendschap voor het leven. Ook de broer van Evert, Thijs Rinsema, had artistiek talent. Hij schilderde en ontwierp meubels. De broers werden gegrepen door de ideeën van Van Doesburg, die regelmatig in Drachten op bezoek ging. Het kunstenaarsbestaan was hen echter te onzeker, ze bleven schoenen maken om de kost te verdienen. Ondertussen groeide het bescheiden turfstekersdorp Drachten steeds verder uit. Via de broers Rinsema kwam Theo van Doesburg in contact met gemeentearchitect Cees Rienks de Boer. De rest is geschiedenis.

In Museum Dr8888 komt de bijzondere vriendschap van de plaatselijke schoenmakers met de beroemde kunstenaar tot leven. In de gereconstrueerde werkplaats van Thijs Rinsema – in primaire kleuren, dat spreekt voor zich – hangen zijn werken aan de wand en staan meubels die hij maakte. Schilderijen, maquettes en kleurontwerpen van Van Doesburg zijn er te zien. Maar ook buiten de museummuren is De Stijl prominent aanwezig.

Het plan van Van Doesburg voor een huizenblok met witgepleisterde woningen strandde, Drachten was er nog niet klaar voor. De kleuroplossingen die hij voorstelde werden wel toegepast en zo veranderde een rijtje doorsnee woningen in een wonderlijk compromis. De Papegaaienbuurt. Lange tijd leidde het kleurrijke huizenblok een kwijnend bestaan. Pas in 1988 kwamen de kleuren terug op het houtwerk aan de buitenzijde. Primaire kleuren voor de woonhuizen, de secundaire kleuren oranje, groen en paars op de ertegenover gelegen Landbouwschool. Pronkstuk van dat pand zijn de glas-in-lood-ramen die Van Doesburg ontwierp. Na zeer grondig onderzoek en studie ziet in een van de woningen nu dus ook het interieur eruit zoals Van Doesburg het voor ogen had. Vooralsnog is alleen de woonkamer voltooid, later dit jaar volgt de rest van het huis.

Het resultaat is verbluffend. Akkoord, het is niet de sensatie van het Rietveld-Schröderhuis met schuivende wanden en wisselende lichtinval, maar het Van Doesburg-Rinsemahuis doet iets met je. Ik nam er een kijkje tijdens een presentatie met vertegenwoordigers van de internationale pers. Het voelde alsof we met het gezelschap een tempel betraden. In stille bewondering schreden we door de kamer. Van vloer tot plafond, van kasten tot schuifdeuren, alles is er in balans. Naar verluidt was Van Doesburg onder de indruk van de verschrikkelijke verhalen die Belgische vluchtelingen tijdens zijn mobilisatietijd vertelden over de wreedheden van de Eerste Wereldoorlog. Met zijn harmonieuze kleurontwerpen wilde hij op zijn manier een bijdrage leveren aan de wereldvrede. Het mag naïef klinken, maar in de woonkamer van Torenstraat 3 in Drachten lijkt dat ideaal een heel klein stapje dichterbij te komen.

Een bezoek aan het Van Doesburg-Rinsemahuis is vanaf 7 juni onderdeel van de stadswandeling vanuit Museum Dr8888. Het is ook al mogelijk virtueel een kijkje in het huis te nemen met de speciaal ontwikkelde 3D-app.

Flip Van Doorn

Flip is schrijver, journalist en huisvader Flip van Doorn (Zeist, 1967). Flip is bovendien Freelance literaire & imaginaire producties, een eenmans schrijfbedrijf.